{"id":953,"date":"2015-06-01T18:40:14","date_gmt":"2015-06-01T16:40:14","guid":{"rendered":"https:\/\/amsterdamopdekaart.nl\/blog\/?p=953"},"modified":"2015-06-01T18:51:24","modified_gmt":"2015-06-01T16:51:24","slug":"van-begraafplaats-tot-vakantieschool","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/amsterdamopdekaart.nl\/blog\/2015\/06\/van-begraafplaats-tot-vakantieschool\/","title":{"rendered":"Van begraafplaats tot vakantieschool"},"content":{"rendered":"

\"plattegrond<\/a>De Nieuwe Ooster is een begrip in Amsterdam, maar de Nieuwe Westerbegraafplaats zullen niet veel mensen kennen. Lang heeft ze\u00a0dan ook niet bestaan. Hoe een ongeliefde begraafplaats een populaire zomerbestemming werd.<\/p>\n

Pal ten zuiden van de Petroleumhaven<\/a> werd in 1894 een nieuwe begraafplaats geopend, de Nieuwe Westerbegraafplaats. Rond de oude, volle Westerbegraafplaats was de Spaarndammerbuurt gebouwd, zodat daar geen uitbreiding meer mogelijk was.<\/p>\n

De ‘Nieuwe Wester’ werd tegelijk met de Nieuwe Oosterbegraafplaats geopend, op 1 mei 1894. De locatie van de dodenakker leidde meteen tot\u00a0klachten over slechte bereikbaarheid, want ook al liep de Hemweg destijds nog rechtstreeks naar\u00a0de Petroleumhaven en de begraafplaats, het was een heel eind lopen. Vanaf\u00a01917 werd er\u00a0niemand meer begraven. In het Algemeen Handelsblad<\/em> verscheen toen een mooie beschrijving<\/a>, waaruit blijkt dat er vooral “gemeentelijken” kwamen te liggen: onge\u00efdentificeerde drenkelingen en zelfmoordenaars, en mensen die “van den arme”\u00a0werden begraven omdat de nabestaanden er niet waren of geen begrafenis konden betalen.<\/p>\n

Maar waarom toch die onmogelijke locatie? Bezoekers van de begraafplaats moesten eerst naar het begin van de Hemweg zien te komen, bij de Spaarndammerdijk, en dan nog een\u00a0half uur lopen over de Hemweg. Uit de toelichting<\/a> bij het plan van B&W blijkt het vooral een geldkwestie te zijn geweest. De gemeente had nog grond over op het terrein dat eerder verworven was voor de aanleg van de Petroleumhaven. En voor\u00a0de benodigde ophoging van het weiland kon goedkope baggergrond uit diezelfde haven worden gebruikt.\u00a0De gemeenteraad stemde in februari 1886 in<\/a>\u00a0met de voordracht.<\/p>\n

\"Kaart<\/a>
Kaart uit 1896. Linksboven de begraafplaats en de haven.<\/figcaption><\/figure>\n

Op de begraafplaats kwamen een ontvanggebouw en diverse bijgebouwen<\/a>. Waarschijnlijk werden ze\u00a0ontworpen door de toenmalige stadsarchitect A.W. Weissman, die ook de gelijktijdig verrezen gebouwen op de Nieuwe Oosterbegraafplaats heeft ontworpen. Ik heb geen duidelijk beeldmateriaal van de gebouwen kunnen vinden. De parkaanleg is vermoedelijk ontworpen door Publieke Werken.<\/p>\n

Concurrentie<\/h2>\n

Er was \u00e9\u00e9n groep die bijzonder veel bezwaar had tegen de nieuwe begraafplaats: de aansprekers. Die uitvaartverzorgers moesten immers telkens het hele eind achter de begrafenisstoet aanlopen. Zij namen het heft in eigen hand<\/a> en openden in 1897 een eigen begraafplaats: Vredenhof<\/a>.\u00a0De parkaanleg van de begraafplaats was ontworpen door Leonard Springer, die\u00a0dat ook voor\u00a0de Nieuwe Ooster had gedaan. Blijkbaar had hij er geen moeite mee om te werken voor een concurrent van zijn eerdere opdrachtgever.<\/p>\n

Want een concurrent was\u00a0het: dichter bij de stad gelegen, makkelijk bereikbaar per tram en door de aansprekers aanbevolen bij nabestaanden. Vredenhof werd de doodsteek voor de Nieuwe Westerbegraafplaats, hoewel het toch nog twintig jaar duurde voor de gemeente de handdoek in de ring gooide.<\/p>\n

Na de sluiting<\/h2>\n
\"lentefeest<\/a>
lentefeest Ons Huis 1926<\/figcaption><\/figure>\n

De grotendeels lege begraafplaats\u00a0kreeg een nieuwe\u00a0naam: Westeroord<\/strong>. Het terrein werd nu gebruikt voor grootschalige buitenbijeenkomsten. Buurtwerkvereniging “Ons Huis” (Rozenstraat<\/a>) organiseerde er vanaf\u00a0de jaren ’20\u00a0lentefeesten<\/a> en vakantiescholen<\/a>, en de Arbeiders Jeugd Centrale hield er oefeningen vlagzwaaien<\/a>. Op de vakantiescholen werden honderden kinderen uit arbeidersgezinnen in de zomermaanden gedurende drie weken overdag zoetgehouden, tot opluchting van de ouders.<\/p>\n

\"Tekening<\/a>
Tekening van W.J. Heskes over het werk van de Vereeniging<\/figcaption><\/figure>\n

Het ontvanggebouw werd in 1928 verbouwd<\/a> tot “arbeidsinrichting voor geestelijk onvolwaardigen” van de ‘Centrale vereeniging ter behartiging van de belangen van zenuw- en zielszieken’. Ongeveer honderd mensen\u00a0kregen er een dagbesteding: matten en borstels maken of werken op de\u00a0schoenmakerij, de\u00a0groente- en bloemenkwekerij of de\u00a0kippenfokkerij.<\/p>\n

De vakantiescholen werden tot 1951 op de voormalige dodenakker gehouden. Toen werd het terrein opgeslokt door de uitbreidende haven. Vermoedelijk zijn toen ook de gebouwen afgebroken. Tegenwoordig\u00a0staat op de plek van de ingang van de begraafplaats\u00a0een buurtje met bedrijfswoningen, aan de Propaanweg. Eigenlijk is dat net zo opmerkelijk als een begraafplaats, zo midden in een\u00a0industriegebied. Lang zal die situatie niet meer bestaan, want in\u00a0het bestemmingsplan<\/a> uit 2013 zijn\u00a0de woningen ‘wegbestemd’: ze zullen gesloopt worden.<\/p>\n