• 1850-1940
  • Wederopbouw
  • Na '65
  • Complexen
  • Personen & organisaties
  • Thema's
  • Bouwstijlen
  • Zoeken
  • - - - - - - -
  • Over, bronnen, copyright etc.
  • Privacyverklaring
  • start
  • Gemaal Schellingwoude, Zuider IJdijk

    Afbeelding uit: oktober 1984. De 'voorkant', de kant van het Buiten-IJ. Bron: RCE, doc.nr 252.060.
    Afbeelding uit: 1893. Achterzijde (de kant van het Binnen-IJ). Bron: RCE, doc.nr 195.935.
    Afbeelding uit: 1893. Zijaanzicht. Bron: RCE, doc.nr 195.936.
    Afbeelding uit: oktober 1984. IJ-zijde in 1984. Van de schoorsteen resteerde toen alleen de sokkel. Bron: RCE, doc.nr 252.059.
    Afbeelding uit: 1987. Reproductie van een plattegrond uit 1981. In het midden de machinehal, tussen de twee gebouwdelen met de schepraderen. Boven stonden de stoomketels en (buiten beeld) de schoorsteen. Bron: RCE, doc.nr 260.501.
    Afbeelding uit: oktober 1984. Interieur, met onderdelen van de in 1892 uit Gent (Gand) geleverde stoommachine.

    Het stoomgemaal bij Schellingwoude. Het maakte deel uit van het Oranjesluizen-complex, de oostelijke afsluiting van het waterstelsel van Binnen-IJ en Noordzeekanaal. Het regelde de waterstand in dat gebied.

    Bij oplevering van de sluizen in 1872 stond er een kleiner stoomgemaal aan de noordzijde. Door de opening van het Merwedekanaal in 1892 kwam er meer water naar het IJ en ontstond behoefte aan meer maalcapaciteit, die op de plek van het bestaande gemaal niet te realiseren was.

    In 1895 was het nieuwe gemaal gereed. Opdrachtgever was het ministerie van Waterstaat, Handel en Nijverheid. De zes schepraderen, doorsnede 8,5 meter, waren net als de stoommachine geleverd door de Société anonyme du Phoenix, uit Gent. Het had een vermogen van 300 waterpaardenkrachten, ongeveer het dubbele van het oude gemaal.

    Het gemaal was tot in de jaren 1940 in dienst. In 1968 werd het weer in werking gesteld, zij het nu aangedreven door dieselmotoren. Er kwam toen extra water uit de Vecht naar Amsterdam, wat de pompen in IJmuiden niet konden verwerken. In 1975 was er een nieuw gemaal gereed in IJmuiden en werd gemaal Schellingwoude definitief stilgezet.

    Het ministerie van Cultuur plaatste het gebouw samen met de sluizen in 1979 op de lijst van rijksmonumenten, vanwege de betekenis ervan voor de ontwikkeling van de waterstaatstechniek. Rijkswaterstaat tekende bezwaar aan, en kreeg na een juridische procedure in 1984 gelijk. De Raad van State oordeelde dat het gemaal niet bijzonder genoeg was om voor bescherming als rijksmonument in aanmerking te komen. In 1990 werd het gemaal gesloopt om ruimte te maken voor de nieuwe Prins Willem-Alexandersluis. Ook het achtergebleven gebouw van het oude gemaal ging toen tegen de vlakte.

    Gemaal Schellingwoude. Zuider IJdijk

    Datering:
    1895
    Ontwerp:
    Bouwstijl:
    Traditioneel bouwen
    Oorsponkelijke functie:
    Gemaal
    Status:
    Gesloopt, 1990
    Bronnen & links:
    Laatste wijziging:
    mei 2021

    Zoeken