Kalverstraat 3-5

Oorspronkelijk zat hier visrestaurant Van Laar, naar verluidt beroemd om zijn oesters. Nu is het een kledingzaak.

In mei 1812 adverteerde Johannes van Laar (Amsterdam 1765 - ?) dat hij een partij winterzalm uit Schoonhoven te koop aanbood in zijn winkel in de Jonge Roelensteeg. In 1821 was hij verhuisd naar Kalverstraat 3 en werd hij in het stedelijk adresboek vermeld als fruitkoper. In de jaren 1830 was de zaak overgenomen door zoon Abraham (Amsterdam 1804 - 1843); die adverteerde met onder meer Engels bier, gerookte zalm, ansjovis, oesters, "China's appelen", citroensap en mineraalwater. Na Abrahams dood zette zijn weduwe Giertje van Asdonk (Amsterdam 1807 - 1846) de zaak voort, samen met zijn neef Johannes Christiaan (Amsterdam 1822 - 1895).

Het ging die J.C. van Laar voor de wind: in 1876 liet hij een dubbele villa bouwen in de Vondelstraat. De delicatessenwinkel was een prominente en landelijk bekende gelegenheid. Jaarlijks werd er het eerste kievietsei getoond. De dagelijkse leiding over de winkel liet Van Laar vermoedelijk steeds meer over aan zoon Johannes Jacobus Christiaan (Amsterdam 1852 - Den Haag 1910), die boven de zaak woonde.

In 1889 werd Kalverstraat 5 gekocht, toen nog koffiehuis Schoonebeek. J.C. van Laar gaf vervolgens opdracht tot de bouw van een nieuw pand met winkel, restauratiezalen en woning op de percelen 3 en 5. In de winkel werden oesters en fruit verkocht.

Van Laar schakelde de architecten Schill en Haverkamp in, die toen al zo'n tien jaar samenwerkten. Hun bekendste ontwerpen volgden later; dit pand op een prominente locatie was een goede kans zich in de kijker te spelen.

Het gebouw werd uitgevoerd in de stijl van het internationale classicisme met geveldetails als serliana (poort met zijpoortjes), pilasters (nep-pilaren) en festoenen (guirlandes [slingers]). De stijl wordt wel gezien als passend bij het proces van cityvorming dat ook in Amsterdam tegen het eind van de negentiende eeuw inzette en dat vroeg om gebouwen met een grootstedelijke uitstraling. De eerste verdieping kreeg allerlei decoraties, waaronder schilderingen gemaakt door Nicolaas van der Waay en Ernst Witkamp. Helaas is de pui onherkenbaar verbouwd.

Dagblad De Tijd was op 31 oktober 1889 vooral onder de indruk van het interieur:

Treedt men door de deur den winkel binnen, dan komt men in een heusche kleine vischhal, geheel van marmer. Aan weerszijden van twee maal vier rijen donkerroode marmeren pilaren, die doorgang geven naar de restauratiezalen, treft men groote witte marmeren aanrechttafels met dito toonbanken aan, waarop de visch, reeds schoongemaakt, is gelegd.

[…]

Maar dat alles wordt toch nog overtroffen door hetgeen boven te zien is. Langs een gebogen trap van wit marmer komt men eerst in een groote zaal of oestersalon, stijl Louis XV, en in een kleineren engelschen salon. De trap volgende, heeft men op de 1e étage vier grootere en kleinere salons, verschillend van stijl, doch meest allen van eiken- of notenhouten betimmering, met behangsels en kostbare velours en plafonds-schilderijen van Van der Waay en Witkamp.

De pracht en weelde, die overal heerschen, wekken verbazing. 't Is alsof de vier beroemdste nederlandsche firmaas, die nl. van Mutters en Panders, te 's-Hage, en van H.F. Jansen & Zoon en Gebrs. Van Houtum, alhier, met elkander een wedstrijd hebben aangegaan, om het beste en smaakvolste uit haar fabrieken of magazijnen alhier bijeen te brengen.

Van deze zes zalen zal ongetwijfeld ieder aan de groote bovenzaal, geheel in oud-hollandschen stijl, met twee groote gebeeldhouwde eikenhouten kolommen in 't midden, en met haar hooge uit eikenhout gesneden paneelen, den voorrang geven.

Op de 2e étage zijn de woonvertrekken des heeren Van Laar, en daarachter groote keukens, geheel naar de laatste eischen ingericht. Overal is voldoende licht en lucht, en het gebouw kan zoowel door gas als electrisch verlicht worden.

Enkele maanden na het overlijden van J.C. van Laar in 1895 werden winkel en restaurant gescheiden: het restaurant bleef hier maar werd verkocht aan een maatschappij; de winkel werd door twee ex-werknemers voortgezet op Kalverstraat 93 onder de naam "Dikker en Co., opvolgers van J.C. van Laar". De oude winkelruimte werd toen door architect Schill bij het restaurant gevoegd.

Maison Van Laar, zoals het restaurant ging heten, werd geleid door de Franse gerant Elie Leroux. Het heeft hier bestaan tot het faillissement in 1931. Het pand was in 1930 in handen gekomen van de buurman, juwelier Citroen.

In 1936 opende hier cafetaria Dixie. Het interieur was verbouwd door architect Anton Hamaker; er waren wandschilderingen gemaakt door Jaap Gidding en stadsgezichten gemaakt door N. Charles Dekker. Dixie bleef er niet lang: eind jaren 1930 zaten er kantoren van het Belgische bureau voor toerisme en van het Belgische spoorwegbedrijf NMBS.

In 1946 kwam er weer een horeca-gelegenheid: lunchroom en restaurant Pax. Vanaf 1947 was dat ook een bar-dancing. Pax ging in 1949 failliet.

In 1951 was hier een verkoopkantoor gevestigd van kantoormachinefabrikant Remington Rand. Het bedrijf vertrok in 1962 naar Overtoom 263-271, onder meer vanwege betere parkeergelegenheid.

Hier kwam een winkel in stoffen en damesconfectie van De Vries & Lampie. Ook toen werd het pand verbouwd, in opdracht van huurder I. de Vries uit de Antoniebreestraat. Eind 1974 hield de winkel opheffingsuitverkoop. De Vries opende er in 1975 een nieuwe kledingzaak, Modalet; die bleef er tot in de jaren 1980.

Vanaf 2015 werden er onder de vlag van het Duitse winkellabel Snipes sneakers en aanverwante 'streetware' verkocht. Daarvoor zat er sportschoenenwinkel Front Runner, die naar nummer 84 vertrok. Snipes verhuisde in 2024 naar een grotere ruimte op nummer 48-52; hier kwam toen een filiaal van de Amerikaanse modeketen American Eagle.

Kalverstraat 3-5, Kromelleboogsteeg 5

Datering:

1889

Ontwerp:

Schill, T.G. & D.H. Haverkamp

Bouwstijl:

Neoclassicisme XIXB

Oorsponkelijke functie:

Restaurant en winkel

Status:

Gemeentelijk monument (214006)

Bronnen & links:

• Monumenten Inventarisatie Project
• Aanbesteding: Algemeen Handelsblad 17-3-1889, (Delpher) resolver.kb.nl/…
• Citaat: De Tijd 31-10-1889, (Delpher) resolver.kb.nl/…
• Splitsing: Het Nieuws van den Dag 30-4-1895, (Delpher) resolver.kb.nl/…
• Dixy: Nieuw Israelietisch Weekblad 21-2-1936, (Delpher) resolver.kb.nl/…
• M. van Dam, bMA: Van visrestaurant tot kledingwinkel (september 2024). openresearch.amsterdam/…

Laatste wijziging:

mei 2026

• Th.G. Schill & D.H. Haverkamp

• Cafés en restaurants

• Neoclassicisme

• Vondelstraat 65-67