Zaandammerplein

Groot complex van architect Karel de Bazel met oorspronkelijk circa 600 arbeiderswoningen en 3 winkels in de Spaarndammerbuurt.

Het werd gebouwd na de Eerste Wereldoorlog in het kader van een plan van wethouder Wibaut om de woningnood te bestrijden, het "3500-woningenplan". De gemeente Amsterdam was hier zelf de opdrachtgever.

Het waren sobere woningen, zonder aparte keuken of badkamer. Er was wel een spoelhok voor de afwas, met een vuilstortkoker en ruimte voor een gasfornuis.

Al in 1915 was er een speeltuin op het plein. Na de bouw van de woningen en het schoolgebouw kwam er in juli 1925 een nieuwe speeltuin.

Het complex is een aantal keren gerenoveerd. Tussen 1975 en 1981 werden per blok van de spoelhokken badkamers gemaakt en werd in elke woning een slaapkamer opgeofferd voor een keuken. Ook werden enkele tientallen woningen samengevoegd. Een tiental jaar later volgde dubbel glas in de voorgevel en voorzetramen aan de achterkant. Rond 2010 werd het aantal woningen teruggebracht tot 510. Diverse oorspronkelijke details die in de loop der jaren verdwenen waren, zoals roeden in de ramen, werden toen hersteld.

Sinds 2003 is het hele complex een rijksmonument, met als waardering:

"Het woningbouwcomplex rond het Zaandammerplein is van algemeen belang vanwege de stedenbouwkundige- en sociaal- en architectuurhistorische waarde als voorbeeld van grootstedelijke arbeiderswoningbouw uit de jaren twintig van de twintigste eeuw, waarbij de straatwand, pleinen en hoekoplossingen een integraal onderdeel vormen van het stedenbouwkundig ontwerp, alsmede vanwege de typologische waarde en vanwege de ensemblewaarde. Het complex is van belang als onderdeel van het oeuvre van K.P.C. de Bazel en als kenmerkend onderdeel van het gemeentelijk 3500-woningenplan van Amsterdam."

Alle complexen

Bronnen & links:

• Renovatie 1975: plannen, NRC Handelsblad 11-8-1972, (Delpher) resolver.kb.nl/… ; akkoord, idem 24-1-1975, (Delpher) resolver.kb.nl/…
• Renovatie 2010: www.nrpguldenfeniks.nl/… (verdwenen)
• Monumentbeschrijving complex: monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/…
• Speeltuinen: Het Nieuws van den Dag 4-10-1915, (Delpher) resolver.kb.nl/… ; Tijdschrift voor Volkshuisvesting november 1925, p.290, (Delpher) resolver.kb.nl/… ; Amstelbode 21-7-1925, (Delpher) resolver.kb.nl/…

Laatste wijziging:

maart 2026

• Karel de Bazel
• Gemeentelijke Woningdienst

• I Amsterdam-reeks
• Sociale woningbouw in de 20e eeuw

• Zaandammerplein 1-8 e.o.
• Zaandammerplein 9-42 e.o.
• Zaandammerplein 51-80 e.o.
• Zaandammerplein 81-176 e.o.