Voormalig stoomgemaal Kadoelen, aan de oude Waterlandse Zeedijk bij Buiksloot. Het pompte water uit Waterland via een tussendijkse kom naar Zijkanaal I van het Noordzeekanaal. In 1987 werd het vervangen door het moderne gemaal even verderop.
Waterland werd vóór 1875 drooggehouden door 17 windmolens. Het hoogheemraadschap Waterland wilde een betere bemaling en besloot tot het bijbouwen van twee stoomgemalen: een hier bij Kadoelen en een bij Holysloot/Uitdam. Het laatste, gemaal Rijperkolk, sloeg uit op de Zuiderzee. Beide gemalen kregen twee stoommachines, die elk een scheprad aandreven. Het plan was opgesteld door J. van Leeuwen Azn, landmeter en opzichter bij het hoogheemraadschap.
In 1876 was het Noordzeekanaal gereed, waarvoor een groot deel van het IJ was ingepolderd. Het gemaal kon het water uitslaan op het toen gecreëerde Zijkanaal I.
De machines werden geleverd door het Haagse bedrijf IJzergieterij de Prins van Oranje. Architect van het gebouw was de genoemde Van Leeuwen; aannemer was C. Blankevoort uit Monnickendam. Het gemaal werd in bedrijf gehouden door een machinist en een stoker. (Het huis naast het gemaal is de machinistenwoning, eveneens gebouwd in 1875.)
De stoommachines en schepraderen werden in 1909 vervangen door zuiggasmotoren en centrifugaalpompen. In 1921 werd die installatie vervangen door een elektrische. De elektromotoren werden geleverd door de firma Smit te Slikkerveer. De schoorsteen van de stoommachine werd later afgebroken.
Na de overstromingen van 14 januari 1916 was het gemaal van belang voor het wegpompen van de meer dan 100 miljoen m³ water die het achterliggende gebied in waren gestroomd. Een week nadat op 23 maart de doorgebroken dijken gedicht waren, begonnen de Waterlandse gemalen met het pompen. Her en der waren hulpgemalen geplaatst om de capaciteit te vergroten. Hier was dat een gemaal bestaande uit twee elektrische pompen van de Amsterdamse Gemeente-Electriciteitswerken. Het was met afvoerbuizen langs beide kanten van het gebouw gekoppeld aan de inlaat van het gemaal. Na ongeveer een maand was het meeste water weggepompt.
Toen het gebouw na 1987 alleen nog gebruikt werd voor opslag wilde de eigenaar, het hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier, het slopen. In 2014 is het door Stadsherstel verbouwd tot kantoorruimte en concertzaal.
Op de achtergebleven fundering van de schoorsteen bouwden de Duitse bezetters in 1942-44 een kleine mitrailleur-bunker. Die staat aan de achterzijde en bestrijkt het water.
Adres tot 1974: Buiksloterdijk 662; de woning was nummer 660. Het achterste stukje van het gebouw stond tot de grenswijziging van 1966 in de gemeente Landsmeer.
Gemaal Kadoelen (1). Landsmeerderdijk 213
- Buurt:
- Kadoelen, Noord
- Datering:
- 1875
- Ontwerp:
- Leeuwen, J. van ?
- Bouwstijl:
- Oorspronkelijke functie:
- Gemaal
- Status:
- Bronnen & links:
- Monumenten Inventarisatie Project
- Aanbesteding: Algemeen Handelsblad 22-3-1875, (Delpher) resolver.kb.nl/… ; Opregte Haarlemsche Courant 23-3-1875, (Delpher) resolver.kb.nl/…
- Beschrijving: Algemeen Handelsblad 13-7-1876, (Delpher) resolver.kb.nl/…
- Verbouwing 1909: Algemeen Handelsblad 12-11-1909, (Delpher) resolver.kb.nl/…
- Over het hulpgemaal: Nieuwe Haarlemsche Courant 5-4-1916, (Delpher) resolver.kb.nl/… ; Algemeen Handelsblad 8-4-1916, (Delpher) resolver.kb.nl/…
- Opknapbeurt 2014: www.gebouwdin.amsterdam.nl/…
- Bunker: www.stelling-amsterdam.nl/…
- Laatste wijziging:
- augustus 2026
Er zijn 4 afbeeldingen in de beeldbank van het Stadsarchief die gerelateerd zijn aan dit adres.