• 1850-1940
  • Wederopbouw
  • Na '65
  • Complexen
  • Personen & organisaties
  • Thema's
  • Bouwstijlen
  • Zoeken
  • - - - - - - -
  • Over, bronnen, copyright etc.
  • Privacyverklaring
  • start
  • Gemaal Zeeburg, Zeeburgerdijk 801

    Afbeelding uit: juli 2012. IJ-zijde. Op de voorgrond de Zeeburgersluis.
    Afbeelding uit: juli 2012. De kant aan het Lozingskanaal.
    Afbeelding uit: vóór 1960. Interieur. Bron: https://beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat / Afdeling Multimedia Rijkswaterstaat
    Afbeelding uit: oktober 1949. Schets bij een artikel in De Waarheid over de waterverversing. Via de met schuiven bedienbare sifon onder het Merwedekanaal (nu Amsterdam-Rijnkanaal) kwam IJ-water in het voorbassin van het gemaal. Het gemaal pompte dat verse water vervolgens de stad in.
    Afbeelding uit: september 2017. De vier leeuwen. Op de oever aan de overkant een van de sifongebouwen.
    Afbeelding uit: september 2017. Een van de vier leeuwen. Oorspronkelijk hadden twee leeuwen de linkerpoot over de rechter geslagen. Alle vier de replica's hebben de rechterpoot over de linker.
    Afbeelding uit: 1912. Het oude stoomgemaal, in het jaar dat het geëlektrificeerd werd.

    Gemaal Zeeburg. Het was vooral bedoeld voor de doorspoeling van de grachten. In het sober vormgegeven gebouw staan vier elektrische pompen. Het is vermoedelijk ontworpen door C. van der Wilk en Jan Leupen, architecten bij Publieke Werken.

    Tot 2010 werden de grachten enkele keren per week doorgespoeld met vers water uit het IJmeer. In dat jaar werd geconstateerd dat het water in de grachten inmiddels zo schoon was dat het doorspoelen niet meer zo vaak nodig was. Nu gebeurt het alleen als het zuurstofgehalte van het water te laag wordt.

    Het water wordt dan via een sifon (grondduiker) onder het Amsterdam-Rijnkanaal aangezogen en vervolgens via Lozingskanaal en Nieuwe Vaart de stad in gepompt. Het vuile grachtenwater wordt vervolgens via het IJ en het Noordzeekanaal afgevoerd.

    Het gemaal wordt ook af en toe ingezet om overvloedig regenwater uit de stad te lozen op het IJmeer.

    Het eerste gemaal op deze plek werd in 1879 gebouwd. Het werkte op stoomkracht. Bij de aanleg van het Merwedekanaal (sinds 1952 Amsterdam-Rijnkanaal) in 1892 werd de sifon aangelegd. In 1912 werd overgeschakeld op elektrisch aangedreven schepraderen. Het gebouw werd in 1943 vervangen door het huidige, met drie elektrische pompen. In 1965 kwam er een vierde pomp.

    Vóór de komst van het gemaal Zeeburg werden de deuren van de naastgelegen sluis bij vloed geopend om water de stad in te laten stromen. (Het IJsselmeer was toen nog Zuiderzee, en kende dus getijden.) Bij eb stroomde het water dan weer de stad uit. Door de aanleg van het Noordzeekanaal en de Oranjesluizen was er vanaf 1872 geen directe verbinding meer met het IJmeer, en moest er een gemaal komen.

    In 2003 werd het gemaal ingezet om de uitzonderlijke droogte in Zuid-Holland te bestrijden. Door enkele sluizen in de stad te sluiten werd het water uit het IJmeer niet de stad in maar de Amstel op gespuid, zodat het water in de rivier de andere kant op ging stromen.

    De sifon werd op beide kanaaloevers 'bewaakt' door een paar stenen leeuwen, gemaakt door beeldhouwer Bart van Hove. Bij de verbreding van het Merwedekanaal in 1943 kwam er een nieuwe sifon en werden de leeuwen verwijderd. Sinds 2015 staan er replica's langs het kanaal.

    Promotievideo van Waternet over het gemaal.

      Gemaal Zeeburg. Zeeburgerdijk 801

      Datering:
      1943
      Ontwerp:
      Publieke Werken (C. van der Wilk & J. Leupen)
      Bouwstijl:
      Oorsponkelijke functie:
      Gemaal
      Status:
      Gemeentelijk monument
      Bronnen & links:
      Laatste wijziging:
      februari 2022

      Er zijn 148 afbeeldingen in de beeldbank van het Stadsarchief die gerelateerd zijn aan dit adres.

      Toon afbeeldingen Stadsarchief (148)

      Zoeken