Hoofdbureau van politie. Het bureau kwam over van de Oudezijds Achterburgwal. In dit nieuwe pand werden ook diverse politiediensten ondergebracht die eerder verspreid over de stad gehuisvest waren. Zo kwam de bereden politie over van de Overtoom; voor de paarden was een stallencomplex gebouwd. Het gebouw bood ook plek aan het politiemuseum en aan enkele dienstwoningen.
Het plan voor een nieuw hoofdbureau waarin alle diensten zouden worden ondergebracht dateerde uit het begin van de jaren 1930. De eerste paal ging in 1937 de grond in; met de bovenbouw werd in 1939 begonnen.
Het gebouw slingert achter het ATVA langs tot aan de Singelgracht. Daar was een botenhuis, dat bij een recente verbouwing is afgebroken.
Het beeldhouwwerk is gemaakt door Hildo Krop en heeft als thema gezag en menselijkheid. De leeuw bij de middelste figuur was een suggestie van hoofdcommissaris Versteegh, die na het zien van het eerste ontwerp wat meer kracht verbeeld wilde zien. Een andere figuur (met de driehoek) symboliseert de verkeerspolitie - de enige afdeling die niet naar de Elandsgracht kwam. Het linker beeld, met het kind, laat de beschermende taak van de politie zien. De beelden zijn replica's, geplaatst in 1997; de originelen van travertin waren aangetast door vocht en vorst.
De tekst op de banderol is opgesteld door P.H. van Moerkerken, schrijver en hoogleraar aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten. De spreuk luidt "'t Gezag, dat rust behoedt in stad en staat / waakt rustloos tegen d'onrust van het kwaad".
Als formele openingsdatum wordt 15 september 1941 gezien, de dag dat hoofdcommissaris en NSB'er Sybren Tulp zijn werkkamer in gebruik nam. Er gaat een verhaal rond dat toen geconstateerd werd dat ontwerpers en bouwers vergeten waren toiletten op te nemen in het gebouw. Een oud-werknemer van de politie mailde ons het gehoord te hebben van een collega die bij de opening aanwezig was. De bouwtekeningen van het bureau zijn niet openbaar en kunnen de blunder dus niet bevestigen.
Circa 2004 werd het complex verbouwd en uitgebreid. De bereden politie vertrok in 1997 naar de Ouderkerkerdijk, het botenhuis verdween en het cellenblok werd uitgebreid.
Elandsgracht 117, Marnixstraat 260
- Datering:
- 1941
- Ontwerp:
- Publieke Werken (E.P. Messer, C. van der Wilk)
- Bouwstijl:
- Oorsponkelijke functie:
- Politiebureau
- Status:
- Bronnen & links:
- Plannen: De Tijd 26-6-1934, (Delpher) resolver.kb.nl/…
- Beeldhouwwerk: Het Volk 24-2-1940, (Delpher) resolver.kb.nl/… ; kenniscentrum.hildokropmuseum.nl/…
- Beschrijving: Het Volk, 4-9-1941, (Delpher) resolver.kb.nl/…
- Laatste wijziging:
- maart 2026
Er zijn 70 afbeeldingen in de beeldbank van het Stadsarchief die gerelateerd zijn aan dit adres.