Het voormalige rioolgemaal F, een van de zeven gemalen die de gemeente in het begin van de 20e eeuw liet bouwen. Het bestaat uit een bovengronds en een ondergronds deel. Ondergronds waren drie kelders met grote bakken waar grof afval door roosters werd tegengehouden.
De locatie is een driehoekig terrein tussen Boerenwetering, Singelgracht en de bebouwing van de Pijp. Tot 1924 stond er een oud polderhuis met een schutsluis en een overhaal (een toestel om schuiten over een kade te trekken). Het polderhuis was een geliefde uitspanning met speeltuin.
Het plantsoen ten noorden van het gemaal werd Ruysdaelplantsoen genoemd en heet sinds 2000 Carel Willinkplantsoen, naar de schilder die op de hoek woonde.
Het ommuurde complex van het gemaal omvat bovengronds vier gebouwen: het centrale pompgebouw en drie dienstgebouwen. In het zuidwesten bij het water staat het schaftgebouw, waarin ook een werkplaats kwam. Het gebouw op de hoek met de Stadhouderskade diende als toiletgebouw; ten noordwesten daarvan staat het voormalige douchegebouw.
Het toiletgebouw ("privaatgebouw") was publiek toegankelijk. Het had gescheiden ruimtes voor mannen en vrouwen, en een kamertje voor de opzichteres. Aan de noordkant was er voor de heren een urinoir aan de buitenkant.
Het door elektriciteit aangedreven gemaal pompte rioolwater uit onder meer de Jordaan naar het hoofdgemaal op de Zeeburgerdijk. De riolering werkte met een lichte helling in de leidingen. Dit gemaal diende ook als overpompgemaal: het moest water dat via het hoofdriool uit de richting van de Haarlemmerpoort kwam weer naar een hoger niveau pompen, zodat het weer 'onder verhang' door kon vloeien naar de Zeeburgerdijk.
In 1987 was het gemaal zo verouderd dat het buiten werking werd gesteld. Het complex werd verkocht (1994) aan het Amsterdams Monumenten Fonds, een organisatie die in 1999 opging in Stadsherstel. Het werd verhuurd als kantoorruimte.
In 2026 werd duidelijk dat het Rijksmuseum het complex samen met het Willinkplantsoen wil gaan gebruiken als beeldentuin. De oude rioolgebouwen zouden daartoe verbouwd worden naar een ontwerp van de Britse architect Norman Foster.
Rioolgemaal F. Ruysdaelkade 2-4, Stadhouderskade 46
- Datering:
- 1926
- Ontwerp:
- Publieke Werken (A.R. Hulshoff)
- Bouwstijl:
- Amsterdamse School, verstrakt
- Oorsponkelijke functie:
- Rioolgemaal
- Status:
- Gemeentelijk monument
- Bronnen & links:
- Monumenten Inventarisatie Project
- Bouwtekeningen: Centraal Tekeningen Archief, dossier 24578, archief.amsterdam/…
- Aanbesteding: Algemeen Handelsblad 20-1-1925, (Delpher) resolver.kb.nl/… ; idem 9-2-1925, (Delpher) resolver.kb.nl/…
- Betere rioleering in Amsterdam zoodra pompstation in werking is. Het Nieuws van den Dag 6-7-1926, (Delpher) resolver.kb.nl/…
- Laatste wijziging:
- januari 2026
Er zijn 79 afbeeldingen in de beeldbank van het Stadsarchief die gerelateerd zijn aan dit adres.