Willem Froger
24 mei 1812 - 17 januari 1883
De geboren Amsterdammer Willem Anthony Froger bedacht het Noordzeekanaal en ontwierp het gebouw van de Nederlandsche Bank aan de Oude Turfmarkt.
Froger begon zijn loopbaan als militair. In 1828 ging hij naar de militaire academie in Breda, waar hij bij de genie belandde. Hij nam in 1831 deel aan de Tiendaagse veldtocht, de mislukte poging om de Belgen te weerhouden van afscheiding.
In 1846 werd hij in Amsterdam geplaatst. Ontevreden over de carrièremogelijkheden bij de genie nam hij in 1849 ontslag en vestigde hij zich als architect in Amsterdam. Nog als militair publiceerde hij in 1849 zijn idee voor een kanaal van Amsterdam naar de Noordzee. Het zou verschillende doelen moeten dienen: de zeescheepvaart, waarvoor het Noordhollandsch Kanaal ongeschikt was geworden; de doorspoeling en verversing van het water in de Amsterdamse grachten; en de afwatering van Rijnland.
Als zelfstandig ingenieur ging hij aan de slag voor de ‘Commissie voor Geneeskundig Toevoorzigt’, die naar een betere doorspoeling van het grachtenwater zocht. Froger pakte het groots aan en werkte zijn kanaalidee uit. Uiteindelijk begon men in 1865 met de aanleg van het Noordzeekanaal, zij het niet naar het ontwerp van Froger.
Froger werd in 1853 de eerste inspecteur bij de in 1851 opgerichte Dienst der Publieke Werken. In 1854 kwam hij met een rapport over de erbarmelijke staat van veel gemeentelijk bezit. Het rapport telde maar liefst 663 pagina's, bevatte een opsomming van alle door Froger geconstateerde gebreken en droeg de duidelijke titel Rapport betreffende het (dis)functioneren der totale Publieke Werken. Het gemeentebestuur liet daarop Froger de betreffende diensten reorganiseren. In 1856 nam hij ontslag uit onvrede over de vermolmde werking van het stadsbestuur.
Zijn belangrijkste werk als architect was het hoofdkantoor van de Nederlandsche Bank aan de Oude Turfmarkt (gereed 1869). De classicistische stijl van dat gebouw paste hij enkele jaren later ook toe in zijn ontwerp voor het kantoor van de Twentsche Bank aan Singel en Spuistraat (gereed 1874, geheel gewijzigd in 1897 en later afgebroken). In vakblad De Opmerker werd het door de pseudonieme briefschrijver Jan Steen afgekraakt: "Een koud plat geheel, een vierkant vak met deuren en ramen, een platte lijst, waarop op wonderlijke wijze een gemetseld fronton en aan den anderen gevel op den Singel een frontispice, dat onzen goeden Grieken een rilling over het lijf zou jagen". Meer waardering kreeg Frogers ontwerp voor een geheel vernieuwd Parkgebouw in het Wertheimpark (gereed 1851, vervangen 1881). Het diende voor tentoonstellingen, bijeenkomsten en concerten.
Van 1878 tot 1881 was Froger lid van de Tweede Kamer. Hij behoorde tot de liberale stroming. Hij overleed op 70-jarige leeftijd en werd begraven op de Westerbegraafplaats.
Amsterdam vernoemde in 1934 de weg in de Grote IJpolder langs het Noordzeekanaal naar hem. Al in 1938 werd dat besluit ingetrokken; nu werd van de weg langs Zijkanaal F de Frogerweg gemaakt. Zijkanaal en Frogerweg verdwenen toen in de jaren 1980 het hele gebied werd heringericht. Sinds 2018 is er een Willem Frogerstraat in Slotervaart.
In de jaren 1950 kreeg hij een gedenknaald, naar aanleiding van de herdenking van het 75-jarige bestaan van het Noordzeekanaal. Het stenen monument stond aanvankelijk in een plantsoen langs de Nieuwe Hemweg bij de Spaarndammerdijk en later op de kop van de Oostelijke Handelskade. Op de plaquette op de naald kwam de tekst "[..] die Amsterdam een nieuwe weg naar de zee wees". In 2016 dook het monument op in het Flevopark, waar het nu nog steeds staat.
- Bronnen & links:
- Het rapport over PW, archief.amsterdam/… toegang 5361, archief van Stadswerken en Gebouwen
- Citaat 'Jan Steen': De Opmerker 5 juli 1874, pp. 1-2.
- Levensschets van een verdienstelijk stadsgenoot. In het Algemeen Handelsblad van 22-1-1883, (Delpher) resolver.kb.nl/…
- Gedenknaald: peter-perger.blogspot.nl/…
- Laatste wijziging:
- mei 2026