Ver. tbd Arbeidersklasse / Constantia
1852 - 1984
De Vereeniging ten Behoeve der Arbeidersklasse te Amsterdam (VAK) werd in 1852 opgericht door o.a. J. Messchert van Vollenhoven, Josua van Eik en C.P. van Eeghen. Zij en andere welgestelde Amsterdammers legden geld in om de bouw van arbeiderswoningen te financieren. Een aandeel kostte ƒ 2000. De vereniging werd Nederlands eerste woningbouwvereniging.
Het eerste project van de VAK bestond uit de bouw van drie huizen met achttien kleine woningen aan de Oostenburgermiddenstraat, in 1852-1853. Architect was Hendrik Hana. Dat blok is in de jaren 1920 verbouwd tot kantoor van Werkspoor en later afgebroken. Na de eerste huizen volgden:
- Eerste Passeerdersdwarsstraat (1854, ook ontworpen door Hana)
- Planciusstraat/Houtmanstraat (1856, P.J. Hamer)
- Oostenburgervoorstraat (1857, P.J. Hamer, afgebroken in 1929)
- diverse rijtjes in het blok Willemsstraat / Palmstraat / Lijnbaansgracht (1862-1890, P.J. Hamer)
- Huidekoperstraat (1870, P.J. Hamer)
- Eerste Jacob van Campenstraat (1876, P.J. & W. Hamer)
- Tweede Jan van der Heijdenstraat (1888, P.J. & W. Hamer)
In 1863 werd Constantia opgericht, een dochter van de VAK. Voluit was de naam "Stichting voor den Ambachtsstand - Constantia Woningen". VAK-voorzitter J. van Eik werd ook voorzitter van Constantia. Constantia was de voornaam van zijn echtgenote.
- Constantiahofje (1864, P.J. Hamer)
- Willemsstraat (1868, P.J. Hamer)
Rond de invoering van de Woningwet in 1901 besloot de VAK geen nieuwe woningen meer te bouwen. In de jaren 1980 ging het bezit van de vereniging over naar de gemeente Amsterdam.
- Laatste wijziging:
- januari 2026
- Eerste Jacob van Campenstraat 1-21 e.o.
- Eerste Passeerdersdwarsstraat 51-65
- Huidekoperstraat 4-18 e.o.
- Lijnbaansgracht 23-24 e.o.
- Lijnbaansgracht 25-27 e.o.
- Lijnbaansgracht 28
- Palmstraat 87-99
- Planciusstraat 8-18 e.o.
- Tweede Jan van der Heijdenstraat 42-68 e.o.
- Willemsstraat 143-147
- Constantiahofje, Willemsstraat 149-165
- Willemsstraat 160-176 e.o.
- Willemsstraat 190-192