• 1850-1940
  • Wederopbouw
  • Na '65
  • Complexen
  • Personen & organisaties
  • Thema's
  • Bouwstijlen
  • Zoeken
  • - - - - - - -
  • Over, bronnen, copyright etc.
  • Privacyverklaring
  • start
  • Stadsschouwburg, Leidseplein 26

    Afbeelding uit: november 2020.
    Afbeelding uit: november 2020.
    Afbeelding uit: juli 2011.
    Afbeelding uit: oktober 2011. Gevel Marnixstraat. De ingang onder het balkon is de voormalige koninklijke entree.
    Afbeelding uit: november 2020. Zijgevel Marnixstraat.
    Afbeelding uit: mei 1962. Hier is het hoge toneelgebouw goed te zien.
    Afbeelding uit: 1902.
    Afbeelding uit: 1902. Waar nu het Kleine-Gartmanplantsoen is, was destijds nog een ongedempt stuk Lijnbaansgracht.
    Afbeelding uit: Februari 1890. De uitgebrande voorganger van de huidige schouwburg, vlak na de brand.
    Afbeelding uit: november 2017. De grote zaal.
    Afbeelding uit: november 2017. Het eerste balkon. Versierde zuil.
    Afbeelding uit: mei 1982. Foyer op de eerste verdieping.
    Afbeelding uit: november 2017. Muurschildering Moderne Elckerlyc (Lex Horn, 1953), op een van de bordessen.
    Afbeelding uit: november 2017. Portret van de actrice Helena Snoek, gemaakt door H.D. Loeff, circa 1800. Het is een van de vele acteursportretten die in de gangen van de schouwburg hangen. Het werd in 1903 aangeboden aan het stadsbestuur door een vereniging met de fraaie naam "Vereeniging tot oprichting en uitbreiding der galerij van portretten van Nederlandsche tooneelkunstenaren, die in den Stadsschouwburg te Amsterdam zijn groot geweest".
    Afbeelding uit: april 2015. Aan de wand van het Gijsbrechtbordes hangt een tableau met het Gijsbrecht-mozaïek, gemaakt door Antoon Molkenboer en geplaatst in 1953. Met Vondels toneelstuk Gysbreght van Aemstel werd in 1638 de voorloper van de huidige schouwburg ingewijd.
    Afbeelding uit: september 1894. Doorsnede overlangs. Hier is goed te zien dat niet alleen de zaal maar ook het toneel een hellende vloer had - en nog steeds heeft. Tekening verscheen in het Algemeen Handelsblad van 2-9-1894.
    Afbeelding uit: juli 1974. Het balkon is vaak gebruikt voor huldigingen, van Ajax maar ook van Nelson Mandela. Hier gaat bondscoach Rinus Michels op de schouders nadat het Nederlands elftal tweede was geworden op het wereldkampioenschap voetbal.
    Afbeelding uit: april 2022. Plaquette op de noordelijke hoek, ter nagedachtenis aan Samuel Coster, in 1617 de grondlegger van de eerste stadsschouwburg.

    De Stadsschouwburg. Het gebouw kende enkele voorgangers aan de Keizersgracht en een grotendeels houten gebouw op deze plek dat in 1890 afbrandde.

    Vermoedelijk is het exterieur vooral ontworpen door J.L. (Jan) Springer, die zich daarbij baseerde op schetsen van zijn vader Willem Springer. Jan Springer had in elk geval de leiding over de decoratieve afwerking. Het gebouw overkluist de Lijnbaansgracht en kostte circa ƒ 900.000,-.

    Op het fries in het midden van de balustrade bovenaan de voorgevel staan de letter SPQA: Senatus Populusque Amstelodamensis, raad en volk van Amsterdam.

    De grote zaal bood plek aan 900 bezoekers. In 2009 werd een tweede zaal in gebruik genomen, tussen het oude gebouw en de Melkweg, met 500 zitplaatsen.

    Het gebouw werd op 1 september 1894 in gebruik genomen, voor een groep genodigden waaronder de koningin. Het programma bestond die dag uit vier delen: 1) ouverture Weihe des Hauses (L.v.Beethoven), gespeeld door het orkest van het Concertgebouw; 2) In de directiekamer, een voor de gelegenheid geschreven dramatische schets in één bedrijf; 3) Jolanthe, lyrisch drama in één bedrijf; 4) de slotscène uit Vondels Gijsbrecht van Aemstel. Het programma werd de volgende dagen herhaald voor het grote publiek.

    Het vaste toneelgezelschap was destijds het Nederlandsch Tooneel. Het deelde het gebouw met de Nederlandsche Opera. Die verhuisde in 1986 naar een eigen gebouw aan de Amstel.

    Collega-architect Willem Kromhout oordeelde streng over de in zijn ogen verouderde stijl waarin het gebouw was opgetrokken:

    [..] zien we Springer, artistiek moe, een gebouw maken, waarin al het vernuft, al de sprankjes eener uitdoovende richting worden bijeen gegaard om nog aan de rechten dezer richting te herinneren en te doen gelooven. [..] niets te zien geeft, dat spreekt of aangrijpt. En geen wonder, want aan dat alles ontbreekt de ziel. Het zijn alles lijsten en lijstjes, knoppen en krullen, afgewisseld hier en daar door een traditioneel masker zonder kracht of door een harp zonder lijn.

    Rondleiding door toenmalig directeur Melle Daamen, 2011.

    Vanaf 2018 noemen gebouw en Toneelgroep Amsterdam zich samen Internationaal Theater Amsterdam.

      Stadsschouwburg. Leidseplein 26

      Datering:
      1891-1894
      Ontwerp:
      Springer, J.L., J.B. Springer & A.L. van Gendt
      Bouwstijl:
      Neorenaissance XIXB
      Oorsponkelijke functie:
      Schouwburg
      Status:
      Rijksmonument (46503)
      Bronnen & links:
      Laatste wijziging:
      januari 2018

      Er zijn 370 afbeeldingen in de beeldbank van het Stadsarchief die gerelateerd zijn aan dit adres.

      Toon afbeeldingen Stadsarchief (370)

      Zoeken