• 1850-1940
  • Wederopbouw
  • Na '65
  • Complexen
  • Personen & organisaties
  • Thema's
  • Bouwstijlen
  • Zoeken
  • - - - - - - -
  • Over, bronnen, copyright etc.
  • Privacyverklaring
  • start
  • Scheepvaarthuis, Prins Hendrikkade 108-119

    Afbeelding uit: december 2012. Het dak is bedekt met leisteen en lood.
    Afbeelding uit: juli 2011.
    Afbeelding uit: juli 2011. De hoofdingang. De twee figuren onder de toren zijn zeegod Poseidon (met drietand) en Fortuna, godin van het toeval (met rad).
Op de hoekgevel staan de namen van de rederijen KNSM, SMN en KPM. Die hadden daar de directiekamers.
    Afbeelding uit: juli 2011.
    Afbeelding uit: augustus 2015. Gezien vanaf de Oude Kerk.
    Afbeelding uit: september 2017.
    Afbeelding uit: juli 2011. Aan de Prins Hendrikkade was de bezoekersingang. Links en rechts van de deur verwijst beeldhouwwerk naar de zes rederijen: KNSM, NRM, KPM, KWIM, JCJL en SMN. De figuur in de opengesperde bek boven de deur is Hermes, de god van de handel.
    Afbeelding uit: juli 2011. De figuren ten voeten uit zijn een schipper en een bootsman. Het portret op de console daar onder toont Jacob van Neck, een van de leiders van de tweede Nederlandse expeditie naar Oost-Indië (1598-1599).
    Afbeelding uit: juli 2011. Op de uitstekende consoles zijn rondom gezichten van bekende zeevaarders en reizigers aangebracht. Hier aan de Binnenkant zijn het van links naar rechts: Cornelis de Houtman, Jacob van Heemskerck, Willem Barentsz, J.C. van Neck, Lodewijk de Geer, Isaac le Maire, en Willem Usselincx.
    Afbeelding uit: december 2011.
    Afbeelding uit: januari 2013. Deze deuren aan de Buiten Bantammerstraat bieden toegang tot de elektrische installatie. In het midden, met drietand: zeegod Poseidon. Aan de zijkanten Indische vrouwenfiguren.
    Afbeelding uit: januari 2013. Bij de hoofdingang (voorheen de ingang van de directies van de rederijen) worden de wereldzeeën opgesomd, waaronder de Atlantische en Indische Oceanen.
    Afbeelding uit: februari 2019. Kunstwerk op de hoek van de Prins Hendrikkade en de Buiten Bantammerstraat, gewijd aan de stichting van Batavia in 1619 door J.P. Coen. 
Links in verticale tekst "Batavia", met ernaast een zeilschip.
Onder het jaartal 1619, met daarboven twee vrouwenfiguren die het wapen van Batavia tonen (een zwaard met een lauwerkrans). Het blad van het zwaard gaat over in wat vermoedelijk de boeg van een oceaanstomer is.
Rechts Coen met naast hem het fort Batavia.

    Het Scheepvaarthuis, gebouwd in opdracht van een aantal Amsterdamse rederijen. Na het vertrek van de reders in de jaren 1960 naar het nieuwe Havengebouw was hier lange tijd het hoofdkantoor van het gemeentelijk vervoerbedrijf gevestigd. Nu is het een hotel, Grand Hotel Amrâth.

    Het gebouw is een schoolvoorbeeld van vroege Amsterdamse School-architectuur. Voor de vormgeving schakelden de opdrachtgevers J.M. van der Mey in, die hulp kreeg van De Klerk en Kramer. De gebroeders J.G. en A.D.N. van Gendt zorgden voor het ontwerp van de constructie (een betonskelet) en voor de technische uitvoering.

    De bouw begon in 1913, met het deel op de hoek Prins Hendrikkade - Binnenkant. De rederijen betrokken het pand in 1916. "De tijdsomstandigheden zijn oorzaak, dat deze verplaatsing zonder eenige feestelijkheid geschiedt", schreef het Algemeen Handelsblad.

    In 1926-1928 volgde een uitbreiding, tot aan de Buiten Bantammerstraat. Die vergroting was al voorzien bij de bouw van het oudste deel; de bakstenen waren daarom toen al besteld, opdat er geen kleurverschil tussen de twee delen te zien zou zijn.

    Aan het vele beeldhouwwerk aan de gevel werkten mee Hendrik van der Eijnde, Willem Brouwer en Hildo Krop.

    De zes rederijen die de opdracht gaven waren de Koninklijke Paketvaart Maatschappij (KPM), de Java-China-Japan Lijn (JCJL), de Stoomvaart Maatschappij Nederland (SMN), de Koninklijke Nederlandse Stoomboot-Maatschappij (KNSM) en haar dochtermaatschappijen Nieuwe Rijnvaart Maatschappij (NRM) en Koninklijke West-Indische Maildienst (KWIM).

    Tijdgenoten waren niet onverdeeld enthousiast over het nieuwe gebouw en het baksteenexpressionisme van de ontluikende nieuwe stroming, getuige het volgende citaat van de kunstenaar C.L. Dake in de Telegraaf (november 1915):

    De architect der gemeente exposeert de maquette en eenige foto's van het Scheepvaarthuis. Die maquette is leelijk en geeft een zeer min idee van het gebouw. Het geheele gebouw maakt den indruk van een zoeken naar het nog niet geziene. Daar zit geen „stijl” in, geen eenvoud, en eigenlijk geen waardigheid. Bij de maquette heeft v. d. Mey, als tegenstelling de afbeelding doen maken van het aangrenzende bestaande woonhuis op de Prins Hendrikkade. En nu moet het iedereen opvallen hoezeer de gevel van het oude huis, half woonhuis, half pakhuis, het in eenvoudige schoonheid wint van het Scheepvaarthuis. Dààr zijn de vormen, de afmetingen door eenvoudige wiskundige verhouding, dadelijk waarneembaar. Hier is verwarring, onduidelijkheid. Ik wil niet van wanverhouding spreken, maar constateer gebrek aan sprekende expressie door gebrek aan rust.

    Interessant is deze bouw door de wijze waarop het bekleedende metselwerk is geconstrueerd. Daar komt in den laatsten tijd een neiging op om in het metselwerk meer versieringsmotieven te nemen door de wijze van het plaatsen der baksteenen. Dit is op zich zelf niet af te keuren, indien die versieringsmotieven de groote lijnen van den bouw niet bestrijden en indien rekening gehouden blijft met hetgeen metselwerk moet weerstaan.

    Wat ons treft in v. d. Mey valt ook op bij M. de Klerk. Ook deze architect (evenals P. Kramer) schijnt het bouwen van een huis een gelegenheid te vinden om nieuwe bouwmotieven te creëeren en of dit nu wel heel zuiver gezien is betwijfel ik.

      Scheepvaarthuis. Prins Hendrikkade 108-119, Binnenkant 5-7, Buiten Bantammerstraat 2

      Datering:
      1916 / 1928
      Ontwerp:
      Mey, J.M. van der, M. de Klerk & P.L. Kramer
      Bouwstijl:
      Amsterdamse School
      Oorsponkelijke functie:
      Kantoor
      Status:
      Rijksmonument (4158)
      Bronnen & links:
      Laatste wijziging:
      februari 2019

      Er zijn 162 afbeeldingen in de beeldbank van het Stadsarchief die gerelateerd zijn aan dit adres.

      Toon afbeeldingen Stadsarchief (162)

      Zoeken